افشاریان

92
محمد علی (حزین)، از فضلا، ادبا و شعرای ایران در قرن 12 هجری قمری

محمدعلی فرزند ابوطالب متخلص و معروف به حزین از فضلا، ادبا و شعرای ایران در قرن 12 هجری قمری و از احفاد شیخ زاهد گیلانی عارف معروف بوده است. نامبرده در سال 1103 هجری قمری در اصفهان متولد و در سال 1135 ﻫ . ق در سن 32 سالگی به واسطه هجوم افاغنه غلیجائی اتباع ایران به اصفهان و قتل و غارت اهالی، حزین به ناچار از اصفهان خارج شده و در شهرهای ایران و سپس در ممالک بیگانه مجاور ایران فراری و سرگردان بوده تا این که در سال 1146 ﻫ . ق به هندوستان می‌رود و مدت 35 سال در شهرهای هندوستان زیست می‌کند و سرانجام پس از گذراندن سوانح و حوادث بی‌شماری در طول مدت عمر خود، در سال 1181 ﻫ . ق در سن 78 سالگی در شهر بنارس در گذشته و در همانجا به خاک رفته است. حزین دارای تألیفات و تصنیفات زیادی در نظم و نثر بوده که بعضی از آنها به طبع رسیده از آن جمله است دیوان اشعار و تاریخ حزین.

آذر بیگدلی، لطفعلی بیک بیگدلی (متخلص به آذر)، شاعر و تذکره‎نویس

آذَرِ بیگْدِلی، لطفعلی بیگ شاملو (1134-1195ق/1722-1781م)، شاعر و تذکره‎نویس سدۀ 12ق/18م. بیگدلی نام طایفه‎ای است از ترکان منسوب به بیگدل‎خان، که در زمان هولاکوخان و به امر وی از ترکستان به شام رفتند و در زمان امیرتیمور از آنجا به ایران آمدند. از این روی آنان را بیگدِلی شاملو می‎خوانند (معلم حبیبی‎آبادی، 1/40).نسبت آذر به گفتۀ خود او به بیگدل‎خان‎بن ایلدگزخان‎بن اُغوزخان، از احفاد ترک‎بن یافت‎بن نوح، می‎رسد (آتشکده، آغاز مجمرۀ دوم).آذر در اصفهان به دنیا آمد. در ایّام کودکی او به سبب بروز فتنۀ محمود افغان (1134ق/1722م) خانواده‎اش به ناچار از اصفهان به قم مهاجرت کرد.

محمد علی نائب الصدر

میرزا محمدعلی ملقب به نایب‌الصدر یا نایب‌الصدارة یا صدرالممالک از علما و فضلا و رجال طراز اول زمان سلطنت نادرشاه بوده و نادرشاه در سنه 1154 هجری قمری چون دولت عثمانی شرایط پنجگانه پیشنهادی او را قبول نکرده بود پیش از این که با آن دولت وارد جنگ شود و برای اشغال بین‌النهرین بدان سمت رهسپار گردد احکامی به عنوان تمام ولات و حکام ایالات و ولایات ایران دایر به منع سب و رفض خلفای راشدین صادر نمود و ضمناً دستور داده بود که خطبا و نقبا در سر منبرها اسامی و مناقب خلفای چهارگانه را مذکور و جاری ساخته و در تحریر و تقریر نام آنان را به خیر یاد و شاد نمایند و در ضمن احکام مزبور از نایب‌الصدر به این عبارت نام برده: «.... و علامی فهامی خلاصةالفضلاء الکرام میرزا محمد علی نایب‌الصدارة ممالک محروسه را به اقطار ممالک خاقانی روانه فرمودیم که مضامین حکم همایون را به همگی دور و نزدیک القا و ایشان نیز به سمع قبول اصغا نموده تخلف از مدلول آن را موجب عذاب الهی و غضب شاهنشاهی دانند». از این جا معلوم می‌شود که نام برده در آن عهد از رجال درباری و طرف توجه کامل نادرشاه بوده است.

باغ انگورستان ملک، استان اصفهان

این باغ انگور در زمان حکومت نادر شاه افشار به عنوان مالیات از مردم گرفته شد و در دوره ناصرالدین شاه قاجار به تملک مسئول امور مالی حکومت اصفهان، یعنی پدر حاج محمد ابراهیم ملک التّجار درآمد. 

بعدها حاج ابراهیم خان بنای انگورستان را به منظور برگزاری مراسم عزاداری و تعزیه احداث کرد. وقف ‌نامه این بنا دارای تاریخ 1341 هـ.ق می‌باشد و معمار سازنده آن استاد حسین ‌چی بوده است. در طول زمان قسمتهای مختلفی از انگورستان تخریب شده و بخشهایی از آن در سال 1333 هـ‌ . ق طی تعریض خیابان ملک از بین رفته است. باقیمانده بنا در شمال یک حیاط وسیع واقع شده و شامل یک حیاط مرکزی و یک سفره‌ خانه است که مساحتی نزدیک به هم دارند. سفره ‌خانه تمامی جبهه جنوبی این حیاط را در بر می ‌گیرد و توسط یک ارسی وسیع به آن مشرف می ‌گردد. فضای این سفره ‌خانه از سوی دیگر توسط یک ارسی هفت دهنه به حیاط جنوبی بنا باز می‌شود. این فضا ارتفاعی معادل دو طبقه دارد و بعدها حیاط مرکزی نیز با سقفی به همین ارتفاع پوشیده شده است. بدین ترتیب با باز شدن ارسی ‌های سفره‌ خانه، فضایی یکپارچه شامل سفره ‌خانه ‌و حیاط سرپوشیده بدست می‌آید. همچنین از پشت بام حیاط و فضاهای سه جبهه دیگر آن برای انجام مراسم تعزیه استفاده می‌شده است. یک نورگیر بزرگ هشت ضلعی در سقف حیاط و پنجره‌های سراسری بالای دیوارهای آن روشنایی ‌این فضا را تأمین می ‌کند. 

جبهه شمالی حیاط سرپوشیده، یک تالار پنج دری قرار دارد که بنا بر وصیت ابراهیم خان، وی و همسرش در آن به خاک سپرده شده‌اند. یک فضای وسیع سراسر جبهه غربی این حیاط را فرا گرفته که به نظر می ‌رسد از ادغام سه اتاق سه دری مجاور یکدیگر پدید آمده است. دو اتاق سه دری جبهه شرقی حیاط سرپوشیده نیز به همین صورت با یکدیگر ترکیب شده‌اند. مجموعه فضاهای حیاط سرپوشیده، سفره ‌خانه، اتاق مقبره و د یگر اتاق‌های اطراف حیاط داری تزئینات فراوان گچبری، آینه ‌کاری و کاشیکاری هستند. ستون‌های میانه فضای سفره‌ خانه و حیاط دارای روکش‌های چوبی و پایه و سر ستون‌های تزئینی می‌باشند. زیرزمین بزرگی در زیر فضای سفره‌ خانه وجود دارد که از طریق نورگیرهایی مشبک از حیاط جنوبی خانه نور می‌گیرد.

بخش شرقی خانه به فضاهای خدماتی از جمله حمام، آشپزخانه، انبارها و یک حیاط خلوت اختصاص دارد. در گوشه جنوب شرقی بنا حمامی واقع شده است که دارای سکوهایی در اطراف و سقفی گنبدی است. دو ورودی خانه به حیاط جنوبی آن باز می ‌شوند که یکی از آنها مستقیماً از حیاط جنوبی به فضای سفره ‌خانه و دیگری پس از عبور از چند فضا به حیاط سرپوشیده، زیرزمین و سایر فضاها راه می ‌یابد.

این بنا در محله شیخ یوسف، خیابان ملک واقع است.

آقامحمدباقر بهبهانی، مشهور به «وحید بهبهانی » و مقلب به «آقا»، فقیه ، اصولی و مؤلف امامی سده دوازدهم

هبهانی ، آقامحمدباقر ، مشهور به «وحید بهبهانی » و مقلب به «آقا»، فقیه ، اصولی و مؤلف امامی قرن دوازدهم . در اصفهان میان سالهای 1116، 1117 یا 1118 متولد شد. مادّه تاریخی که دربارة تولدش گفته شده سال 1118 را اثبات می کند (علیاری ، ج 6، ص 572)، لیکن نوادة او در مرآت الاحوال (ج 1، ص 147) سال 1117 را ثبت کرده است . پدرش ، مولی ' محمد اکمل اصفهانی ، از شاگردان علامة مجلسی بوده (قمی ، 1357ـ 1358، ج 2، ص 97) و از حال و مقام وی چندان اطلاعی در دست نیست جز اینکه وحید بهبهانی در اجازة خود به بحرالعلوم ، او را با عناوین «الاعلم الافضل الاکمل استاد الاساتید الفضلاء...» ستوده است (نوری ، ج 3، ص 384؛ زنوزی ، گ 69ـ70). مادر وحید بهبهانی ، دختر آقانورالدین بن ملاّ صالح مازندرانی بوده است و چون همسر ملاّ صالح مازندرانی ، آمنه بیگم ، دختر ملاّ محمدتقی مجلسی و خواهر ملاّ محمّدباقر مجلسی بوده ، وحید در نوشته های خود از مجلسی اول و ملاّ صالح با عنوان جدّ و از مجلسی دوم با عنوان دایی (خان ) یاد می کند (محمدباقر بهبهانی ، 1404، ص 64؛ همو، 1416، ص 28، 196؛ قمی ، 1327 ش ، ج 2، ص 408). اگرچه برخی نسبِ وحید را به شیخ مفید (متوفی 413) رسانده اند (امین ، ج 3، ص 136)، بر پایة مطلبی که از سردار کابلی نقل شده ، این انتساب ساختگی است (سمیعی ، ص 66ـ73) و در آثار وحید و فرزندان او نیز هیچ اشاره ای به آن دیده نمی شود.

آل کثير، عشیرۀ مهم عرب شیعی مذهب خوزستان، در منطقۀ میاناب دز و کرخه و روستاهای شوش و دزفول، که به 2 تیرۀ بزرگ بیت کریم و بیت سعد تقسیم می‌شود

آلِ کَثیر، عشیرۀ مهم عرب شیعی مذهب خوزستان، در منطقۀ میاناب دز و کرخه و روستاهای شوش و دزفول، که به 2 تیرۀ بزرگ بیت کریم و بیت سعد تقسیم می‌شود. اگرچه نام این عشیره به شکلهای گوناگونِ آل کثیر، الکثیر و کثیر ضبط شده است، اما روایات بازگو شده در این نکته همداستانند که واژۀ «کثیر» به معنای «بسیار» همچون صفتی برای بیان کثرت افراد این عشیره به کار رفته است. 

آل کثیر در زمان صفویه به خوزستان پای نهادند. علت کوچ آنان به روشنی معلوم نیست، با اینکه گفته‌اند همۀ عشایر خوزستان ریشه‌ای در عراق دارند، اما برای آل کثیر بنیادی در عراق شناخته نشده است (عزاوی، عشائر العراق، 4/190). در میان قبایل عرب 3 قبیله می‌توان یافت که با آل کثیر همنامند: نخست قبیلۀ کثیر حضرموت، به‌ویژه یکی از بطنهای آن به نام بنی‌کثیر (کحاله، 3/978)، دو دیگر قبیلۀ فضول جنوب نجد که به 2 تیرۀ فضل و کثیر تقسیم می‌شود و نسب آن بر پایۀ یک روایت مبهم به بنی‌لام باز می‌گردد (لاریمرII(A)/510  ).

کلات نادری، مسجد کبود گنبد، نمای صحن داخلی


مسجد كبود گنبد: مسجد كبود گنبد مسجدی‌بسیار زیبا است‌كه ‌ظاهرا در عهد سلجوقیان ‌احداث ‌شده‌ و نادر شاه‌ افشار آن‌را مرمت‌ نموده‌ و اتاق‌ها و ایوان‌هایی‌ بر آن ‌افزوده‌ است‌. گنبد آسمانی ‌  رنگ‌ این‌مسجد دارای‌دو پوشش ‌است ‌و بر كاشی‌های ‌باقیمانده ‌بر آن ‌نام‌ علی‌(ع‌) تكرار شده ‌است‌. حاشیه‌هایی‌ پهن ‌از كاشی ‌فیروزه‌ای ‌نیز در زیر قوس‌گنبد وجود دارد كه‌سوره‌هایی ‌از قرآن ‌به ‌گونه‌ای ‌زیبا و جالب ‌توجه‌ بر آن ‌نگاشته‌ شده‌ است‌.

کلات نادری، مسجد کبود گنبد، نمای عمومی


مسجد كبود گنبد: مسجد كبود گنبد مسجدی‌بسیار زیبا است‌كه ‌ظاهرا در عهد سلجوقیان ‌احداث ‌شده‌ و نادر شاه‌ افشار آن‌را مرمت‌ نموده‌ و اتاق‌ها و ایوان‌هایی‌ بر آن ‌افزوده‌ است‌. گنبد آسمانی ‌  رنگ‌ این‌مسجد دارای‌دو پوشش ‌است ‌و بر كاشی‌های ‌باقیمانده ‌بر آن ‌نام‌ علی‌(ع‌) تكرار شده ‌است‌. حاشیه‌هایی‌ پهن ‌از كاشی ‌فیروزه‌ای ‌نیز در زیر قوس‌گنبد وجود دارد كه‌سوره‌هایی ‌از قرآن ‌به ‌گونه‌ای ‌زیبا و جالب ‌توجه‌ بر آن ‌نگاشته‌ شده‌ است‌.

کلات نادری، مسجد کبود گنبد، نمای عمومی


مسجد كبود گنبد: مسجد كبود گنبد مسجدی‌بسیار زیبا است‌كه ‌ظاهرا در عهد سلجوقیان ‌احداث ‌شده‌ و نادر شاه‌ افشار آن‌را مرمت‌ نموده‌ و اتاق‌ها و ایوان‌هایی‌ بر آن ‌افزوده‌ است‌. گنبد آسمانی ‌  رنگ‌ این‌مسجد دارای‌دو پوشش ‌است ‌و بر كاشی‌های ‌باقیمانده ‌بر آن ‌نام‌ علی‌(ع‌) تكرار شده ‌است‌. حاشیه‌هایی‌ پهن ‌از كاشی ‌فیروزه‌ای ‌نیز در زیر قوس‌گنبد وجود دارد كه‌سوره‌هایی ‌از قرآن ‌به ‌گونه‌ای ‌زیبا و جالب ‌توجه‌ بر آن ‌نگاشته‌ شده‌ است‌.

کلات نادری، مسجد کبود گنبد، نمای عمومی


مسجد كبود گنبد: مسجد كبود گنبد مسجدی‌بسیار زیبا است‌كه ‌ظاهرا در عهد سلجوقیان ‌احداث ‌شده‌ و نادر شاه‌ افشار آن‌را مرمت‌ نموده‌ و اتاق‌ها و ایوان‌هایی‌ بر آن ‌افزوده‌ است‌. گنبد آسمانی ‌  رنگ‌ این‌مسجد دارای‌دو پوشش ‌است ‌و بر كاشی‌های ‌باقیمانده ‌بر آن ‌نام‌ علی‌(ع‌) تكرار شده ‌است‌. حاشیه‌هایی‌ پهن ‌از كاشی ‌فیروزه‌ای ‌نیز در زیر قوس‌گنبد وجود دارد كه‌سوره‌هایی ‌از قرآن ‌به ‌گونه‌ای ‌زیبا و جالب ‌توجه‌ بر آن ‌نگاشته‌ شده‌ است‌.

همزمانی محتوا